Kalp ritim bozukluğu, kalp kapağı ameliyatı, damar tıkanıklığı, felç öyküsü veya pıhtı riski nedeniyle kan sulandırıcı kullanan çok sayıda kişi var. Bu ilaçları kullanırken diş çektirmek gerektiğinde akla ilk gelen soru genellikle aynı oluyor: "İlacı kesmeli miyim?"
Bu yazıda güncel yaklaşımın ne olduğunu, ilaç gruplarına göre farkların neler olduğunu ve çekim sonrası nelere dikkat edilmesi gerektiğini bulacaksınız.
En önemli kural: ilacı kendi başınıza kesmeyin
Yıllar önce diş çekimi öncesinde kan sulandırıcıların rutin olarak kesilmesi yaygın bir uygulamaydı. Bugün bu yaklaşım büyük ölçüde terk edilmiş durumda.
Nedeni şu: ilacı kesmek kanamayı azaltırken, asıl korunmak istenen riski, yani pıhtı oluşumunu geri getirir. Pıhtının yol açabileceği felç veya damar tıkanıklığı, diş çekimi sonrası kanamaya göre çok daha ağır sonuçlar doğurur. Diş çekimi sonrası kanama ise ağız içinde, doğrudan görülebilen ve yerel yöntemlerle kontrol edilebilen bir kanamadır.
Bu nedenle günümüzde rutin diş çekimlerinin çoğu, kan sulandırıcı kesilmeden yapılır.
İlacın kesilmesi veya dozunun değiştirilmesi gereken durumlar da vardır; ancak bu kararı yalnızca ilacı yazan hekim (kardiyolog, nörolog veya dahiliye uzmanı) verebilir. Diş hekimi bu kararı tek başına almaz, gerekli gördüğünde ilgili hekimle görüşülmesini ister.
İlaç gruplarına göre durum
Warfarin (Coumadin)
Warfarin kullananlarda belirleyici olan INR değeridir. INR, kanın pıhtılaşma süresini gösteren bir laboratuvar ölçümüdür ve kişiden kişiye, hatta aynı kişide zaman içinde değişir.
Basit diş çekimleri, INR hedef aralıkta olduğunda ilaç kesilmeden yapılabilir. Bu nedenle işlemden kısa süre önce (genellikle son 24-72 saat içinde) bakılmış bir INR sonucu istenir. Değer hedefin üzerindeyse işlem ertelenir ve ilacı yazan hekimle iletişime geçilir.
Randevunuza güncel INR sonucunuzu getirmeniz, sürecin aynı gün planlanabilmesini sağlar.
Yeni nesil antikoagülanlar
Apiksaban, rivaroksaban, dabigatran ve edoksaban gibi etken maddeler bu gruba girer. Bu ilaçlar için INR takibi yapılmaz.
Basit çekimlerde bu ilaçlar da genellikle kesilmez. Daha geniş cerrahi işlemlerde, ilacı yazan hekimin uygun görmesi hâlinde işlem günü dozunun zamanlaması ayarlanabilir. İşlemin günün erken saatlerine alınması, gün içinde kanama kontrolünün izlenebilmesi açısından tercih edilir.
Aspirin ve benzeri antiagreganlar
Aspirin, klopidogrel ve benzeri ilaçlar pıhtılaşmayı farklı bir mekanizmayla etkiler. Diş çekimi öncesinde bu ilaçların kesilmesi günümüzde genellikle önerilmez; yerel kanama kontrol yöntemleri çoğu durumda yeterlidir.
Özellikle kalp damarına stent takılmış kişilerde bu ilaçların kesilmesi ciddi risk taşır ve kesinlikle kendi başına yapılmamalıdır.
Reçetesiz ilaçlar ve takviyeler
Kanamayı etkileyen tek şey reçeteli ilaçlar değildir. Ağrı kesici olarak sık kullanılan bazı ilaçlar, balık yağı, gingko ve yüksek doz E vitamini gibi takviyeler de pıhtılaşmayı etkileyebilir. Bunları da hekiminize bildirin.
Muayenede paylaşmanız gerekenler
Diş hekiminizin doğru planlama yapabilmesi için şunları bilmesi gerekir:
- Kullandığınız tüm ilaçların adı ve dozu (kutularını getirmek en pratik yoldur)
- İlacı hangi hastalık nedeniyle kullandığınız
- Varsa güncel INR sonucunuz
- Daha önce bir diş çekimi veya cerrahi işlem sonrası uzun süren kanama yaşayıp yaşamadığınız
- Kalp kapağı protezi, stent veya kalp pili bulunup bulunmadığı
- Karaciğer veya böbrek hastalığınızın olup olmadığı
Bu bilgileri saklamak, kendinizi riske atmak anlamına gelir. Diş hekimi bu bilgilerle işlemi güvenli hâle getirmek için planlama yapar.
İşlem sırasında kanama nasıl kontrol edilir?
Kan sulandırıcı kullanan kişilerde çekim, kanamayı en aza indirecek şekilde planlanır. Kullanılan başlıca yöntemler:
- Dokuya olabildiğince az travma verecek atravmatik çekim tekniği
- Çekim boşluğuna yerleştirilen emilebilir hemostatik materyaller
- Dikiş atılarak yaranın kapatılması
- Steril tampon ile basınç uygulanması
- Gerektiğinde traneksamik asit içeren gargara ile ağız çalkalama
İşlem sonrasında kanamanın durduğundan emin olunana kadar klinikte bekletilirsiniz. Bu bekleme süresi sizin güvenliğiniz içindir, aceleye getirilmemelidir.
İşlem sonrası ilk 24 saat
- Tamponu hekiminizin söylediği süre boyunca, genellikle 30-60 dakika, sıkıca ısırın. Sürekli değiştirmek pıhtının oturmasını engeller.
- İlk gün ağzınızı kuvvetlice çalkalamayın, tükürmeyin ve pipetle içecek içmeyin. Bu hareketler oluşan pıhtıyı yerinden çıkarabilir.
- Sıcak yiyecek ve içeceklerden, sert ve küçük taneli gıdalardan kaçının. Ilık ve yumuşak beslenin.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; en azından ilk günlerde uzak durun.
- Yatarken başınızı hafif yüksekte tutmak kanamayı azaltmaya yardımcı olur.
- Ağrı kesici kullanmadan önce hekiminize danışın; bazı ağrı kesiciler kanamayı artırabilir.
Ne zaman beklemeden kliniğe başvurmalı?
Aşağıdaki durumlar olağan iyileşme seyrinin dışındadır:
- Tampon uygulamasına rağmen durmayan, ağzı dolduran aktif kanama
- Birkaç saat sonra yeniden başlayan ve azalmayan kanama
- Yutkunmayı zorlaştıracak düzeyde şişlik
- Ateş, artan ağrı veya kötü koku
- Baş dönmesi, çarpıntı veya halsizlik
Bu belirtilerde beklemeyin; kliniğe ulaşamıyorsanız en yakın acil servise başvurun.
Diş tedavisini ertelememek de bir risktir
Kan sulandırıcı kullanan kişilerde sık karşılaşılan bir durum, kanama endişesiyle diş tedavisinin sürekli ertelenmesidir. Oysa tedavi edilmeyen bir çürük veya diş eti iltihabı ilerleyerek apseye dönüşebilir ve o noktada işlem hem daha kapsamlı hem daha riskli hâle gelir.
Kanama riski, doğru planlamayla yönetilebilir bir durumdur. Muayene olmak ve tedavi seçeneklerini öğrenmek herhangi bir risk taşımaz. Ağız ve diş sağlığınıza ilişkin bir şikâyetiniz varsa kliniğimize ulaşabilir, tedavi planlamanızı hekimlerimizle birlikte değerlendirebilirsiniz.
Düzenli diş taşı temizliği ve kontroller, kan sulandırıcı kullanan kişilerde cerrahi işlem ihtiyacını azaltması bakımından ayrıca önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç kullanımınızla ilgili hiçbir değişikliği hekiminize danışmadan yapmayın.
Sorularınız mı var?
Bilgi ve muayene randevusu için hekimlerimize ulaşabilirsiniz.